ระบบบำบัดน้ำเสียโรงงานคืออะไร? มีกี่ประเภทและเลือกอย่างไร ?

ระบบบำบัดน้ำเสียโรงงาน คือชุดกระบวนการที่ใช้ลดหรือกำจัดสิ่งปนเปื้อนในน้ำเสีย เช่น ขยะ ตะกอน น้ำมัน ไขมัน สารอินทรีย์ โลหะหนัก สารเคมี และเกลือละลาย ก่อนปล่อยน้ำออกจากโรงงานหรือนำกลับมาใช้ใหม่

ระบบบำบัดน้ำเสียไม่ได้มีแบบเดียว และไม่ควรเลือกจากราคา ขนาดบ่อ หรือชื่อเทคโนโลยีเพียงอย่างเดียว การเลือกที่ถูกต้องต้องเริ่มจากการวินิจฉัยว่า น้ำเสียมีปัญหาอะไร ปริมาณเท่าไร และต้องการคุณภาพน้ำหลังบำบัดระดับใด



1. ระบบบำบัดทางกายภาพ
ใช้การดัก กรอง ตกตะกอน หรือแยกสารปนเปื้อนตามขนาดและความหนาแน่น โดยไม่เปลี่ยนแปลงคุณสมบัติทางเคมีของสาร

ตัวอย่างระบบ ได้แก่

- ตะแกรงดักขยะ
- บ่อดักกรวดทราย
- ถังตกตะกอน
- ถังแยกน้ำมัน
- ระบบกรองทราย
- บ่อปรับเสมอหรือ Equalization Tank
เหมาะกับปัญหา : ขยะ ตะกอน ทราย ของแข็งแขวนลอย และน้ำมันที่แยกชั้นได้
ข้อจำกัด : ไม่สามารถกำจัดสารอินทรีย์หรือสารเคมีที่ละลายในน้ำได้ทั้งหมด



2. ระบบบำบัดทางเคมีและกายภาพเคมี
ใช้สารเคมีช่วยปรับสภาพน้ำ ทำให้สารปนเปื้อนรวมตัว ตกตะกอน หรือลอยขึ้นมาเพื่อแยกออก

ตัวอย่างระบบ ได้แก่

- การปรับค่า pH
- Coagulation และ Flocculation
- การตกตะกอนทางเคมี
- ระบบ DAF
- Activated Carbon
- Ion Exchange
- Chemical Oxidation

เหมาะกับปัญหา : สี โลหะหนัก น้ำมัน ไขมัน ตะกอนละเอียด และสารที่ระบบชีวภาพย่อยสลายได้ยาก
ข้อจำกัด : ต้องใช้สารเคมี เกิดตะกอนที่ต้องกำจัด และต้องทดลองหาปริมาณสารที่เหมาะสม



3. ระบบบำบัดทางชีวภาพ
ใช้จุลินทรีย์ย่อยสลายสารอินทรีย์ในน้ำเสีย เหมาะกับน้ำเสียที่มีค่า BOD และ COD จากสารที่ย่อยสลายทางชีวภาพได้

ระบบที่พบได้บ่อย ได้แก่

- Activated Sludge
- Extended Aeration
- SBR
- MBBR
- MBR
- Trickling Filter
- ระบบ UASB
- ระบบไร้อากาศ

เหมาะกับปัญหา : น้ำเสียจากอาหาร เครื่องดื่ม ชุมชน และกระบวนการผลิตที่มีสารอินทรีย์ย่อยสลายได้
ข้อจำกัด : จุลินทรีย์ไวต่อสารพิษ ค่า pH ความเค็ม อุณหภูมิ และการเปลี่ยนแปลงของน้ำเสีย



4. ระบบบำบัดขั้นสูง
ใช้ปรับคุณภาพน้ำหลังผ่านระบบหลักแล้ว เพื่อกำจัดอนุภาคขนาดเล็ก สี กลิ่น สารละลาย เกลือ หรือจุลินทรีย์เพิ่มเติม

ตัวอย่างระบบ ได้แก่

- Microfiltration
- Ultrafiltration
- Reverse Osmosis
- Activated Carbon
- UV
- Ozone
- Advanced Oxidation
- ระบบ Water Reuse

เหมาะกับปัญหา : ต้องการน้ำคุณภาพสูง ลดค่า TDS หรือนำน้ำกลับไปใช้ใน Cooling Tower, Boiler หรือกระบวนการผลิต
ข้อจำกัด : ต้องมีระบบ Pretreatment ที่เหมาะสม และต้องจัดการน้ำ Reject หรือของเสียที่เกิดขึ้น




วินิจฉัยปัญหาน้ำเสียก่อนเลือกระบบอย่างไร
การวินิจฉัยควรเริ่มจาก 5 คำถามหลัก

1. น้ำเสียมาจากกระบวนการใด
ควรแยกแหล่งกำเนิด เช่น

- น้ำล้างวัตถุดิบ
- น้ำล้างเครื่องจักร
- น้ำจากกระบวนการผลิต
- น้ำจากห้องน้ำ
- น้ำหล่อเย็น
- น้ำที่ปนเปื้อนสารเคมี
- น้ำฝนที่ไหลผ่านพื้นที่ผลิต

น้ำเสียแต่ละสายอาจต้องใช้วิธีบำบัดต่างกัน การรวมทั้งหมดเข้าด้วยกันอาจทำให้ระบบมีขนาดใหญ่ขึ้นหรือควบคุมยากขึ้น

2. มีสารปนเปื้อนชนิดใด
ควรตรวจสอบค่าพื้นฐาน เช่น

- pH
- BOD
- COD
- TSS
- น้ำมันและไขมัน
- TDS หรือ Conductivity
- ไนโตรเจนและฟอสฟอรัส
- โลหะหนัก
- สารเคมีเฉพาะจากกระบวนการผลิต

ไม่ควรเลือกระบบจากสีหรือกลิ่นของน้ำเพียงอย่างเดียว เพราะน้ำที่ดูใสอาจยังมีสารละลายหรือสารเคมีปนเปื้อนอยู่

3. ปริมาณน้ำมีความผันผวนหรือไม่
ต้องทราบทั้งปริมาณน้ำเฉลี่ยและปริมาณสูงสุด หากน้ำถูกปล่อยเป็นช่วงหรือมีความเข้มข้นเปลี่ยนแปลงมาก อาจต้องติดตั้งบ่อ Equalization เพื่อปรับอัตราการไหลและคุณภาพน้ำให้สม่ำเสมอ

4. ต้องการนำน้ำไปใช้อะไรหลังบำบัด
เป้าหมายของน้ำหลังบำบัดมีผลต่อการเลือกระบบโดยตรง เช่น

- ระบายออกจากโรงงาน
- ส่งเข้าระบบบำบัดส่วนกลาง
- ใช้ล้างพื้น
- รดน้ำพื้นที่สีเขียว
- เติม Cooling Tower
- ป้อน Boiler
- นำกลับเข้าสู่กระบวนการผลิต

น้ำที่ใช้ล้างพื้นและน้ำป้อน Boiler ต้องการคุณภาพต่างกัน จึงไม่ควรใช้เกณฑ์การออกแบบเดียวกัน

5. โรงงานมีข้อจำกัดอะไร
ต้องพิจารณาเพิ่มเติม เช่น

- พื้นที่ติดตั้ง
- ระบบไฟฟ้า
- เสียงและกลิ่น
- จำนวนผู้ควบคุม
- งบประมาณ
- ค่าไฟและสารเคมี
- พื้นที่สำหรับซ่อมบำรุง
- วิธีจัดการตะกอน
- แผนขยายกำลังผลิต

ระบบน้ำเสียมีปัญหาน้ำทิ้งไม่ผ่านเกณฑ์ กลิ่นแรง ตะกอนตกไม่ดี หรือค่าไฟเพิ่มขึ้น?

ส่งผลวิเคราะห์น้ำ ปริมาณน้ำ รูปถ่ายระบบเดิม และรายละเอียดปัญหาให้ทีมวิศวกรของ บริษัท ภัทรพัฒน์ เอ็นจิเนียริ่ง จำกัด ช่วยวินิจฉัยสาเหตุและประเมินแนวทางปรับปรุงระบบ

ปรึกษาเรา บริษัท ภัทรพัฒน์ เอ็นจิเนียริ่ง จำกัด ผู้เชี่ยวชาญด้านระบบบำบัดน้ำเสียอุตสาหกรรม ติดต่อเราได้เลย
Line: @wastewaterthai  (https://lin.ee/QABPNm4)
โทร: 061-273-1849 / 082-916-3329
อีเมล:wastewaterthailand@gmail.com